????? ???????

حضرت ابوالحسن علي بن موسي الرضاعليه السلام در سال 148 ه. ق، در روز يازدهم ذي قعده در مدينه ديده به جهان گشود. (1)
پدر بزرگوارش حضرت امام موسي بن جعفرعليه السلام و مادر مكرمه اش به نامهاي نجمه خاتون، ام البنين، سكينه نوبيه و تكتم ناميده مي شود كه بعد از تولد فرزندش، از طرف امام كاظم عليه السلام «طاهره» نام گرفت. (2)
آن حضرت در دوران امامت 20 ساله خويش (183 - 203) با سه تن از حكمرانان مستبد عباسي، يعني هارون الرشيد (ده سال) ، محمد امين (پنج سال) و مامون (پنج سال آخر عمر) معاصر بود. امام رضاعليه السلام در آخر ماه صفر 203 ه. ق در سن 55 سالگي بوسيله مامون، مسموم و در سناباد نوقان كه امروزه يكي از محلات مشهد مقدس بحساب مي آيد، به شهادت رسيد و در محل مرقد فعلي به خاك سپرده شد. (3)
به بهانه شهادت آن امام همام، برآنيم كه امامت و ولايت را از منظر و ديدگاه آن حضرت به تماشا بنشينيم. آنچه در پيش رو داريد گامي است در اين راه.

ضرورت امام شناسي
از بزرگترين، خطرناكترين و شكننده ترين انحرافاتي كه در جامعه اسلامي رخ داد، انحراف از مسير امامت بود. اگر جامعه بعد از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله جايگاه امامت را شناخته بودند، امامت و خلافت را در حد نمايندگي قبيله اي و قومي و حداكثر رهبري سياسي، تنزل نمي دادند و اجازه نمي دادند كه كساني بر آن جايگاه تكيه بزنند كه هيچ گونه شايستگي و لياقت در وجود آنها نبود.
قرآن كريم امامت را بالاتر از نبوت مي داند؛ و چنين بيان مي كند كه ابراهيم عليه السلام بعد از نبوت و خلت (خليل اللهي) به مقام امامت ترفيع درجه يافته است. «اني جاعلك للناس اماما»؛ (4) «من تو را امام و پيشواي مردم قرار دادم..» و امامت و معرفي امام را باعث كمال دين و تمام كننده نعمت دانسته و بعد از آنكه پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله علي عليه السلام را به خلافت و امامت منصوب مي كند مي فرمايد: «اليوم اكملت لكم دينكم.» ؛ (5)«امروز دينتان را برايتان كامل كردم..» و اعلام مي كند كه عدم معرفي امام و امامت به منزله عدم انجام رسالت 23 ساله است. (6)همچنين پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله فرمود: «من مات ولم يعرف امام زمانه مات ميتة الجاهلية؛ (7)هر كس بميرد و امام زمان خويش را نشناسد، به مرگ جاهلي از دنيا رفته است..» اين حديث به خوبي مي رساند كه اگر كسي امام زمان خود را نشناسد، در واقع ديني براي او ثابت نيست. فخر رازي، يكي از بزرگترين علماي اهل نت حديث مذكور را به اين صورت نقل نموده است كه پيامبرصلي الله عليه وآله فرمود: «من مات ولم يعرف امام زمانه فليمت ان شاء يهوديا وان شاء نصرانيا؛ (8) اگر كسي بميرد و امام زمان خويش را نشناسد پس بايد به خواست خودش يا يهودي و يا نصراني بميرد [. ولي مسلمان از دنيا نخواهد رفت] ..»
جابربن عبدالله انصاري مي گويد: از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله پرسيدم امامان بعد از شما چند نفرند؟ حضرت فرمود: «يا جابر سالتني رحمك الله عن الاسلام باجمعه، عدتهم عدة الشهور؛ (9) جابر! خدايت رحمت كند، از تمام اسلام از من سؤال نمودي. تعداد آنان به تعداد ماهها است..» در اين حديث سؤال از امام مساوي با سؤال از تمام اسلام دانسته شده است.

در روايت صحيحه از امام باقرعليه السلام رسيده است كه حضرت فرمود: «كل من دان الله عزوجل بعبادة يجهد فيها نفسه ولا امام من الله، فسعيه غير مقبول، وهو ضال متحير والله شاني ء لاعماله؛ (10) هر كس به خداوند عزتمند تقرب جويد با عبادتي كه [تمام] تلاش خود را در انجام آن به كار برده، ولي امامي نصب شده از جانب خداوند براي او نباشد، تلاشش پذيرفته نمي شود، و گمراه و سرگردان خواهد بود، و خداوند نيز اعمال او را دشمن مي دارد..»
در روايت ديگري از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله خطاب به حضرت علي عليه السلام در مورد ولايت آن حضرت مي خوانيم: «لو ان عبدا عبد الله مثل ما قام نوح في قومه وكان له مثل احد ذهبا فانفقه في سبيل الله ومد في عمره حتي حج الف عام علي قدميه ثم قتل بين الصفا والمروة مظلوما ثم لم يوالك يا علي لم يشم رائحة الجنة ولم يدخلها؛ (11) اگر كسي به اندازه رسالت حضرت نوح در ميان قومش عبادت كند، و به اندازه كوه احد طلا داشته و در راه خدا انفاق كند و عمرش طولاني شود تا هزار بار خانه كعبه را با پاي برهنه زيارت كند، و سپس در ميان صفا و مروه مظلومانه به قتل برسد، اگر ولايت تو را اي علي نداشته باشد، بوي بهشت را نچشيده و داخل آن نخواهد شد..»

حضرت ابوالحسن علي بن موسي الرضاعليه السلام در سال 148 ه. ق، در روز يازدهم ذي قعده در مدينه ديده به جهان گشود. (1)
پدر بزرگوارش حضرت امام موسي بن جعفرعليه السلام و مادر مكرمه اش به نامهاي نجمه خاتون، ام البنين، سكينه نوبيه و تكتم ناميده مي شود كه بعد از تولد فرزندش، از طرف امام كاظم عليه السلام «طاهره» نام گرفت. (2)
آن حضرت در دوران امامت 20 ساله خويش (183 - 203) با سه تن از حكمرانان مستبد عباسي، يعني هارون الرشيد (ده سال) ، محمد امين (پنج سال) و مامون (پنج سال آخر عمر) معاصر بود. امام رضاعليه السلام در آخر ماه صفر 203 ه. ق در سن 55 سالگي بوسيله مامون، مسموم و در سناباد نوقان كه امروزه يكي از محلات مشهد مقدس بحساب مي آيد، به شهادت رسيد و در محل مرقد فعلي به خاك سپرده شد. (3)
به بهانه شهادت آن امام همام، برآنيم كه امامت و ولايت را از منظر و ديدگاه آن حضرت به تماشا بنشينيم. آنچه در پيش رو داريد گامي است در اين راه.

ضرورت امام شناسي
از بزرگترين، خطرناكترين و شكننده ترين انحرافاتي كه در جامعه اسلامي رخ داد، انحراف از مسير امامت بود. اگر جامعه بعد از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله جايگاه امامت را شناخته بودند، امامت و خلافت را در حد نمايندگي قبيله اي و قومي و حداكثر رهبري سياسي، تنزل نمي دادند و اجازه نمي دادند كه كساني بر آن جايگاه تكيه بزنند كه هيچ گونه شايستگي و لياقت در وجود آنها نبود.
قرآن كريم امامت را بالاتر از نبوت مي داند؛ و چنين بيان مي كند كه ابراهيم عليه السلام بعد از نبوت و خلت (خليل اللهي) به مقام امامت ترفيع درجه يافته است. «اني جاعلك للناس اماما»؛ (4) «من تو را امام و پيشواي مردم قرار دادم..» و امامت و معرفي امام را باعث كمال دين و تمام كننده نعمت دانسته و بعد از آنكه پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله علي عليه السلام را به خلافت و امامت منصوب مي كند مي فرمايد: «اليوم اكملت لكم دينكم.» ؛ (5)«امروز دينتان را برايتان كامل كردم..» و اعلام مي كند كه عدم معرفي امام و امامت به منزله عدم انجام رسالت 23 ساله است. (6)همچنين پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله فرمود: «من مات ولم يعرف امام زمانه مات ميتة الجاهلية؛ (7)هر كس بميرد و امام زمان خويش را نشناسد، به مرگ جاهلي از دنيا رفته است..» اين حديث به خوبي مي رساند كه اگر كسي امام زمان خود را نشناسد، در واقع ديني براي او ثابت نيست. فخر رازي، يكي از بزرگترين علماي اهل نت حديث مذكور را به اين صورت نقل نموده است كه پيامبرصلي الله عليه وآله فرمود: «من مات ولم يعرف امام زمانه فليمت ان شاء يهوديا وان شاء نصرانيا؛ (8) اگر كسي بميرد و امام زمان خويش را نشناسد پس بايد به خواست خودش يا يهودي و يا نصراني بميرد [. ولي مسلمان از دنيا نخواهد رفت] ..»
جابربن عبدالله انصاري مي گويد: از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله پرسيدم امامان بعد از شما چند نفرند؟ حضرت فرمود: «يا جابر سالتني رحمك الله عن الاسلام باجمعه، عدتهم عدة الشهور؛ (9) جابر! خدايت رحمت كند، از تمام اسلام از من سؤال نمودي. تعداد آنان به تعداد ماهها است..» در اين حديث سؤال از امام مساوي با سؤال از تمام اسلام دانسته شده است.

در روايت صحيحه از امام باقرعليه السلام رسيده است كه حضرت فرمود: «كل من دان الله عزوجل بعبادة يجهد فيها نفسه ولا امام من الله، فسعيه غير مقبول، وهو ضال متحير والله شاني ء لاعماله؛ (10) هر كس به خداوند عزتمند تقرب جويد با عبادتي كه [تمام] تلاش خود را در انجام آن به كار برده، ولي امامي نصب شده از جانب خداوند براي او نباشد، تلاشش پذيرفته نمي شود، و گمراه و سرگردان خواهد بود، و خداوند نيز اعمال او را دشمن مي دارد..»
در روايت ديگري از پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله خطاب به حضرت علي عليه السلام در مورد ولايت آن حضرت مي خوانيم: «لو ان عبدا عبد الله مثل ما قام نوح في قومه وكان له مثل احد ذهبا فانفقه في سبيل الله ومد في عمره حتي حج الف عام علي قدميه ثم قتل بين الصفا والمروة مظلوما ثم لم يوالك يا علي لم يشم رائحة الجنة ولم يدخلها؛ (11) اگر كسي به اندازه رسالت حضرت نوح در ميان قومش عبادت كند، و به اندازه كوه احد طلا داشته و در راه خدا انفاق كند و عمرش طولاني شود تا هزار بار خانه كعبه را با پاي برهنه زيارت كند، و سپس در ميان صفا و مروه مظلومانه به قتل برسد، اگر ولايت تو را اي علي نداشته باشد، بوي بهشت را نچشيده و داخل آن نخواهد شد..»