????? ???????

چشم، دريچه دل و انديشه انسان است، اگر چگونه نگريستن را ياد بگيريم و چگونه ديدن را تجربه كنيم، چشم، چشمه اميد و ايمان مي شود و نگاه ما، عبادت و سبب رشد و تكامل خواهد شد، و اگر آن را رها كنيم تا به هر چه هوي و هوس دستور داده نگاه كند، زيانهاي متعددي متوجه انسان خواهد شد، و به گناهان ناخواسته اي دچار خواهد شد، مگر فاصله نگاه تا گناه چه قدر است؟
اگر عقل و خرد انسان در اختيار چشم قرار گيرد، پيامدهاي رواني و غير رواني فراواني در پي خواهد داشت كه ممكن است انسان را به تباهي بكشاند.
حضرت علي(ع) فرمود: «اَلعَينُ جاسُوسُ القَلبِ وَ بَريد العَقل؛(1) چشم جاسوس و مأمور دل و نامه رسان عقل است».
در جاي ديگر فرمود: «اَلعَين بَريدُ القَلب؛(2) چشم پيغام رسان دل است.»
كلمه «جاسوس» در روايت اول نشان از آن دارد كه چشم بر دل مؤثر است، چون جاسوس هرچه گزارش دهد دل و فرمانده مي پذيرد، چنانكه سخنان پيغام رسان براي پيغام دهنده حجّت و اعتبار دارد. از اينجا مي توان حدس زد كه نگاه، تأثيرات عميقي بر روح و روان انسان مي گذارد. شايد شاعر به همين ارتباط اشاره دارد آنجا كه مي گويد:
ز دست ديده و دل هر دو فريادكه هر دختر ديده بيند دل كند ياد
بسازم خنجري نيشش زفولادزنم بر ديده تا دل گردد آزاد
در روايت ديگري تعبير ظريف تري آمده، آنجا كه علي(ع) فرمود: «القلب مصحف البصر؛ دل كتاب (دست نوشته) ديده است» يعني اين نگاه است كه هرگونه بخواهد كتاب دل را مي نويسد و بر آن نوشتاري بوجود مي آورد. پيامدهاي نگاه را در چند بخش مورد بررسي قرار مي دهيم.
الف: پيامد رواني1ـ نوعي بيماري يا عادت مذموم
گام اول در روابط نامشروع نگاه آلوده است و گام گذاران در اين وادي، چه بسا گرفتار عادت مذموم دائمي خواهند شد. روان شناسان، چشم چراني را نوعي بيماري رواني مي شمارند. بينايي، يكي از مهم ترين اعضا براي تحريكات جنسي است. اگر فرد تنها از نظربازي براي ارضاي كشش جنسي استفاده كند، دچار نوعي انحراف شده است معمولاً شخص نَظَر باز با مشاهده و نگاه ارضا نمي شود و به همين جهت گاه مبتلا به استمناء و خود ارضائي مي شود. اين گونه افراد كنج كاوي شديدي نسبت به ديدن اندام برهنه جنس مخالف دارند و اين امر گاهي باعث مي شود ساعت ها پشت پنجره يا روي بالكن ها يا كنار كوچه و خيابان به نظاره گري بپردازند تا شايد به كام دل برسند.(3)
منابع ديني نيز قرنها قبل از روانشناسان، چشم چراني را نوعي انحراف و بيماري دانسته است رسول خدا(ص) فرمود: «لكلّ عضوٍ من ابن آدم حظٌّ من الزّنا العين زناها النّظر؛(4) هر عضوي از بني آدم بهره اي از زنا دارد، و زناي چشم نگاه كردن (به بدن نامحرم) است.»
امام صادق(ع) فرمود: «النّظرة سهمٌ من سهام ابليس مسمومٌ من تركها للّه لالغيره اعقبه اللّه ايماناً يجد طعمه؛ نگاه (به نامحرم) تير زهرآلوده اي از تيرهاي شيطان است. هر كس آن را براي خدا ترك كند نه بخاطر غير او، خدا ايماني به او مي دهد كه مزّه آن را مي چشد.»
يقيناً مراد از مسموميّت نگاه، مسموميت جسمي و بدني نيست بلكه مقصود مسموميّت روحي و رواني است در واقع نگاه نوعي بيماري است كه ويروس نگاه را پخش مي كند و به ديگران سرايت مي دهد.
2ـ كاهش آرامش رواني و افزايش التهاب و اضطراب
چشم چراني آرامش روحي و رواني انسان را نابود ساخته و فرد را دچار اضطراب و تشويش مي نمايد.(5)
توضيح مطلب اين است كه با توجّه به قدرت و دامنه نفوذ عاطفي زن و مرد بر يك ديگر و نقش حساس آن دو در تأمين نيازهاي طبيعي و غريزي، جلوه گري زنان و دختران و جاذبه هاي جنسي موجب جلب پسران و مردان شده اگر نتواند از نگاه خود داري كند. شديداً انحراف اذهان و آشفتگي فكر و دل آن ها را در پي دارد.نگاه هم براي مردان مشكل ساز است و هم براي دختران و زنان، چرا كه برخي زنان و دختران نيز تلاش مي كنند كه زمينه جذب و توجه و نگاه كردن ديگران را به خود جلب كنند.
به قول يكي از نويسندگان «چه بسيار دختراني كه به سبب شوق و دست يابي به نشانه هاي مقبول زيبايي و زنانگي به اختلالات رواني دچار مي شوند.گمان و تصوّر چنين دختراني آن است كه زندگي و آينده آنها به اندازه بيني و يا خميدگي آنان بستگي دارد، تا آن جا كه حتي يك ميلي متر كوتاهي طول مژه نيز مي تواند به يك مسئله جدّي و بحراني در زندگي تبديل شود.»(6)
استاد شهيد مطهري مي گويد: «با توجّه به اينكه روح بشر فوق العاده تحريك پذير است اشتباه است كه گمان كنيم تحريك پذيري روح بشر محدود به حدّ خاصي است و از آن پس آرام مي گيرد. هيچ فردي از تصاحب زيبا رويان و هيچ زني از متوجّه كردن مردان و تصاحب قلب آنان و بالأخره هيچ دلي از هوس، سير نمي شود. تقاضاي نامحدود خواه ناخواه انجام ناشدني است و هميشه مقرون به نوعي احساس محروميّت و دست يافتن به آرزوها و به نوبه خود منجر به اختلالات روحي و بيماريهاي رواني مي گردد كه امروزه در دنياي غرب بسيار به چشم مي خورد.»(7)
در منابع ديني نيز در گذشته هاي دور به اين امر اشاره شده است. علي(ع) فرمود: «من اطلق طرفه كثر اسفه؛ هر كس چشم خويش را آزاد گذارد، هميشه اعصابش ناراحت بوده(و به آه و حسرت دايمي گرفتار مي شود)».(8)
و در جاي ديگر فرمود: «من اطلق ناظره اتعب حاضره؛(9)هر كسي چشم را رها كند زندگي فعلي خود را به رنج و ناراحتي گرفتار نموده است.»
و حضرت امام صادق(ع) فرمود: «كم من نظرةٍ اورثت حسرةً طويلةً؛(10) چه بسيار نگاهها كه حسرت طولاني (و هميشگي را در پي دارد.» و از طرف ديگر اگر چشم را از حرام بپوشاند از نظر روحي، راحت و آسوده خواهد بود، علي(ع) فرمود: «من غضّ طرفه اراح قلبه؛(11) كسي كه چشمش را فرو بندد دل و روحش راحت خواهد بود.»

چشم، دريچه دل و انديشه انسان است، اگر چگونه نگريستن را ياد بگيريم و چگونه ديدن را تجربه كنيم، چشم، چشمه اميد و ايمان مي شود و نگاه ما، عبادت و سبب رشد و تكامل خواهد شد، و اگر آن را رها كنيم تا به هر چه هوي و هوس دستور داده نگاه كند، زيانهاي متعددي متوجه انسان خواهد شد، و به گناهان ناخواسته اي دچار خواهد شد، مگر فاصله نگاه تا گناه چه قدر است؟
اگر عقل و خرد انسان در اختيار چشم قرار گيرد، پيامدهاي رواني و غير رواني فراواني در پي خواهد داشت كه ممكن است انسان را به تباهي بكشاند.
حضرت علي(ع) فرمود: «اَلعَينُ جاسُوسُ القَلبِ وَ بَريد العَقل؛(1) چشم جاسوس و مأمور دل و نامه رسان عقل است».
در جاي ديگر فرمود: «اَلعَين بَريدُ القَلب؛(2) چشم پيغام رسان دل است.»
كلمه «جاسوس» در روايت اول نشان از آن دارد كه چشم بر دل مؤثر است، چون جاسوس هرچه گزارش دهد دل و فرمانده مي پذيرد، چنانكه سخنان پيغام رسان براي پيغام دهنده حجّت و اعتبار دارد. از اينجا مي توان حدس زد كه نگاه، تأثيرات عميقي بر روح و روان انسان مي گذارد. شايد شاعر به همين ارتباط اشاره دارد آنجا كه مي گويد:
ز دست ديده و دل هر دو فريادكه هر دختر ديده بيند دل كند ياد
بسازم خنجري نيشش زفولادزنم بر ديده تا دل گردد آزاد
در روايت ديگري تعبير ظريف تري آمده، آنجا كه علي(ع) فرمود: «القلب مصحف البصر؛ دل كتاب (دست نوشته) ديده است» يعني اين نگاه است كه هرگونه بخواهد كتاب دل را مي نويسد و بر آن نوشتاري بوجود مي آورد. پيامدهاي نگاه را در چند بخش مورد بررسي قرار مي دهيم.
الف: پيامد رواني1ـ نوعي بيماري يا عادت مذموم
گام اول در روابط نامشروع نگاه آلوده است و گام گذاران در اين وادي، چه بسا گرفتار عادت مذموم دائمي خواهند شد. روان شناسان، چشم چراني را نوعي بيماري رواني مي شمارند. بينايي، يكي از مهم ترين اعضا براي تحريكات جنسي است. اگر فرد تنها از نظربازي براي ارضاي كشش جنسي استفاده كند، دچار نوعي انحراف شده است معمولاً شخص نَظَر باز با مشاهده و نگاه ارضا نمي شود و به همين جهت گاه مبتلا به استمناء و خود ارضائي مي شود. اين گونه افراد كنج كاوي شديدي نسبت به ديدن اندام برهنه جنس مخالف دارند و اين امر گاهي باعث مي شود ساعت ها پشت پنجره يا روي بالكن ها يا كنار كوچه و خيابان به نظاره گري بپردازند تا شايد به كام دل برسند.(3)
منابع ديني نيز قرنها قبل از روانشناسان، چشم چراني را نوعي انحراف و بيماري دانسته است رسول خدا(ص) فرمود: «لكلّ عضوٍ من ابن آدم حظٌّ من الزّنا العين زناها النّظر؛(4) هر عضوي از بني آدم بهره اي از زنا دارد، و زناي چشم نگاه كردن (به بدن نامحرم) است.»
امام صادق(ع) فرمود: «النّظرة سهمٌ من سهام ابليس مسمومٌ من تركها للّه لالغيره اعقبه اللّه ايماناً يجد طعمه؛ نگاه (به نامحرم) تير زهرآلوده اي از تيرهاي شيطان است. هر كس آن را براي خدا ترك كند نه بخاطر غير او، خدا ايماني به او مي دهد كه مزّه آن را مي چشد.»
يقيناً مراد از مسموميّت نگاه، مسموميت جسمي و بدني نيست بلكه مقصود مسموميّت روحي و رواني است در واقع نگاه نوعي بيماري است كه ويروس نگاه را پخش مي كند و به ديگران سرايت مي دهد.
2ـ كاهش آرامش رواني و افزايش التهاب و اضطراب
چشم چراني آرامش روحي و رواني انسان را نابود ساخته و فرد را دچار اضطراب و تشويش مي نمايد.(5)
توضيح مطلب اين است كه با توجّه به قدرت و دامنه نفوذ عاطفي زن و مرد بر يك ديگر و نقش حساس آن دو در تأمين نيازهاي طبيعي و غريزي، جلوه گري زنان و دختران و جاذبه هاي جنسي موجب جلب پسران و مردان شده اگر نتواند از نگاه خود داري كند. شديداً انحراف اذهان و آشفتگي فكر و دل آن ها را در پي دارد.نگاه هم براي مردان مشكل ساز است و هم براي دختران و زنان، چرا كه برخي زنان و دختران نيز تلاش مي كنند كه زمينه جذب و توجه و نگاه كردن ديگران را به خود جلب كنند.
به قول يكي از نويسندگان «چه بسيار دختراني كه به سبب شوق و دست يابي به نشانه هاي مقبول زيبايي و زنانگي به اختلالات رواني دچار مي شوند.گمان و تصوّر چنين دختراني آن است كه زندگي و آينده آنها به اندازه بيني و يا خميدگي آنان بستگي دارد، تا آن جا كه حتي يك ميلي متر كوتاهي طول مژه نيز مي تواند به يك مسئله جدّي و بحراني در زندگي تبديل شود.»(6)
استاد شهيد مطهري مي گويد: «با توجّه به اينكه روح بشر فوق العاده تحريك پذير است اشتباه است كه گمان كنيم تحريك پذيري روح بشر محدود به حدّ خاصي است و از آن پس آرام مي گيرد. هيچ فردي از تصاحب زيبا رويان و هيچ زني از متوجّه كردن مردان و تصاحب قلب آنان و بالأخره هيچ دلي از هوس، سير نمي شود. تقاضاي نامحدود خواه ناخواه انجام ناشدني است و هميشه مقرون به نوعي احساس محروميّت و دست يافتن به آرزوها و به نوبه خود منجر به اختلالات روحي و بيماريهاي رواني مي گردد كه امروزه در دنياي غرب بسيار به چشم مي خورد.»(7)
در منابع ديني نيز در گذشته هاي دور به اين امر اشاره شده است. علي(ع) فرمود: «من اطلق طرفه كثر اسفه؛ هر كس چشم خويش را آزاد گذارد، هميشه اعصابش ناراحت بوده(و به آه و حسرت دايمي گرفتار مي شود)».(8)
و در جاي ديگر فرمود: «من اطلق ناظره اتعب حاضره؛(9)هر كسي چشم را رها كند زندگي فعلي خود را به رنج و ناراحتي گرفتار نموده است.»
و حضرت امام صادق(ع) فرمود: «كم من نظرةٍ اورثت حسرةً طويلةً؛(10) چه بسيار نگاهها كه حسرت طولاني (و هميشگي را در پي دارد.» و از طرف ديگر اگر چشم را از حرام بپوشاند از نظر روحي، راحت و آسوده خواهد بود، علي(ع) فرمود: «من غضّ طرفه اراح قلبه؛(11) كسي كه چشمش را فرو بندد دل و روحش راحت خواهد بود.»